ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ- ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਰਵਨੀਤ ਸਿੰਘ ਬਿੱਟੂ, ਜੋ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਮਰਹੂਮਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਪੋਤੇ ਹਨ, ਨੇ ਓ.ਟੀ.ਟੀ. ਪਲੇਟਫਾਰਮ ZEE5 ਤੋਂ ਦਿਲਜੀਤ ਦੋਸਾਂਝ ਦੀ ਸਟਾਰਰ ਫ਼ਿਲਮ “ਸਤਲੁਜ” ਨੂੰ ਹਟਾਏ ਜਾਣ ਦੇ ਵਿਵਾਦ ‘ਤੇ ਆਪਣੀ ਚੁੱਪ ਤੋੜੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਸੱਤਾਧਾਰੀ ਪਾਰਟੀ ‘ਆਪ’ (AAP) ਵੱਲੋਂ ਲਾਏ ਗਏ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਸੀ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਹੱਥ ਹੈ, ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਸਿੱਧਾ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਦਿਆਂ ਤਰਕ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਇਹ ਫ਼ਿਲਮ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਅਤਿਵਾਦ ਦੇ ਦੌਰ ਦਾ “ਇੱਕ ਪਾਸੜ ਬਿਰਤਾਂਤ” (one-sided narrative) ਪੇਸ਼ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਸ ਦੌਰ ਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਮੁਲਾਂਕਣ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅਤਿਵਾਦੀ ਸਮੂਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਫੈਲਾਈ ਗਈ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ। ‘ਦਿ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ’ (The Tribune) ਨੂੰ ਦਿੱਤੇ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਇੰਟਰਵਿਊ ਵਿੱਚ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਜਾਬ ਪੂਰੇ ਸੱਚ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ, ਅੱਧੀ ਕਹਾਣੀ ਦਾ ਨਹੀਂ।” ਤੀਜੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਇਸ ਕਾਂਗਰਸੀ ਆਗੂ ਨੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 2024 ਦੀਆਂ ਲੋਕ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਜਪਾ (BJP) ਦਾ ਪੱਲਾ ਫੜ ਲਿਆ ਸੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਪੁਰਾਣੀ ਲੁਧਿਆਣਾ ਸੀਟ ਤੋਂ ਚੋਣ ਹਾਰ ਗਏ ਸੀ, ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੌਰ ਨੂੰ ਜਿਸ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਉਹ 1980 ਅਤੇ 1990 ਦੇ ਦਹਾਕੇ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ, ਉਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸੱਚ ਨੂੰ ਟਾਲਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਕਾਰਕੁਨ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਖਾਲੜਾ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੱਤਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਲਾਪਤਾ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣਾ ਇਸ ਫ਼ਿਲਮ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਇਆ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਰਕਾਰ ਅਸਹਿਮਤੀ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਨੂੰ ਉਵੇਂ ਹੀ ਦਬਾ ਰਹੀ ਸੀ ਜਿਵੇਂ ਫ਼ਿਲਮ ਵਿੱਚ ਦਿਖਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਤਾਂ ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਖਾਲੜਾ ਆਪਣਾ ਕੰਮ ਜਾਰੀ ਰੱਖਣ ਅਤੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਕਰਨ ਦੇ ਯੋਗ ਕਿਵੇਂ ਸਨ? ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਸਵਾਲ ਦਾ ਵੀ ਇੱਕ ਇਮਾਨਦਾਰ ਜਵਾਬ ਮਿਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।”
ਕੇਂਦਰੀ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਭਾਈਚਾਰੇ ਜਾਂ ਧਰਮ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਅੱਤਵਾਦ ਦਾ ਕੋਈ ਧਰਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਧਰਮ ਜਾਂ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਜੋੜਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦੀਆਂ ਕੋਲ ਜੋ ਹਥਿਆਰ ਸਨ, ਉਹ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨ ਲਈ ਨਹੀਂ ਸਨ। “ਉਹ ਹਥਿਆਰ ਪੁਲਿਸ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ, ਚੁਣੇ ਹੋਏ ਨੁਮਾਇੰਦਿਆਂ ਅਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਬੇਗੁਨਾਹ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਵਰਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਸਾਨੂੰ ਸਾਰੇ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਕੁਝ ਚੋਣਵੇਂ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ।” ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਦਾਦਾ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਕੋਲ ਸ਼ਾਸਨ ਵੱਲ ਮੁੜਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਖੂਨ-ਖਰਾਬੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ਾਂਤੀ ਬਹਾਲ ਕਰਨ ਦਾ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਫ਼ਤਵਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਬੇਅੰਤ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਪੰਜਾਬ ਵਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ ਜੋ ਲਹੂ-ਲੁਹਾਨ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਕਾਨੂੰਨ, ਵਿਵਸਥਾ ਅਤੇ ਆਮ ਹਾਲਾਤ ਬਹਾਲ ਕਰਨਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜੋ ਆਮ ਲੋਕ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਦੇ ਜੀ ਸਕਣ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਫੈਸਲਾ “ਉਸ ਦੌਰ ਦੇ ਪੂਰੇ ਸੰਦਰਭ” ਨੂੰ ਦੇਖ ਕੇ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੁਰੱਖਿਆ ਉਪਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਲੋਕਤੰਤਰ ਨੂੰ ਵੀ ਬਹਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਅਤੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੱਤਾ ਵਾਪਸ ਕਰਨ ਲਈ ਪੰਚਾਇਤ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਨਿਕਾਏ ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਕਰਵਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਨਾਲ ਬਹਾਲ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ।”
ਉਸ ਦੌਰ ਦੌਰਾਨ ਔਰਤਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਹੋਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਵਧੀਕੀਆਂ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਦਾਵਿਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਵਿਆਪਕ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਹੋਏ ਅੱਤਿਆਚਾਰਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੋਸ਼ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਭਰੋਸੇਯੋਗ ਸਬੂਤ ਅਤੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਰਿਕਾਰਡ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਚਰਚਾ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ, ਅੰਦਾਜ਼ਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ।” ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਸਿਰਫ਼ ਜਾਨਾਂ ਜਾਣ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਵਾਲ ਕੀਤਾ, “ਅੱਤਵਾਦ ਦੇ ਸਾਲਾਂ ਨੇ ਆਖਰਕਾਰ ਪੰਜਾਬ ਨੂੰ ਕੀ ਦਿੱਤਾ? ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਜਾਨਾਂ ਗਈਆਂ, ਪਰਿਵਾਰ ਤਬਾਹ ਹੋ ਗਏ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਬਰਬਾਦ ਹੋ ਗਏ, ਨਿਵੇਸ਼ ਦੂਰ ਚਲਿਆ ਗਿਆ, ਆਰਥਿਕ ਤੰਗੀ ਆਈ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਪੂਰੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਕੀਮਤ ਚੁਕਾਉਣੀ ਪਈ।” ਅਜੋਕੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੈਂਗਸਟਰਾਂ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ ਤੁਲਨਾ ਕਰਦਿਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੱਤਵਾਦ ਦੌਰਾਨ ਡਰ ਇਸ ਤੋਂ ਕਿਤੇ ਵੱਧ ਗੰਭੀਰ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਪੰਜਾਬ ਕਿਸੇ ਵੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਦੇ ਦੌਰ ਵੱਲ ਵਾਪਸ ਜਾਣ ਦਾ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।”
ਫ਼ਿਲਮ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲ ਮੁੜਦਿਆਂ, ਕੇਂਦਰੀ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਅਮਿਤ ਸ਼ਾਹ ਦੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਮੰਨੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛਿਆ: “ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਅੱਜ ਖਾਲਿਸਤਾਨ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਦੇ ਹੋ? ਜੇਕਰ ਜਵਾਬ ਨਾਂਹ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਤਾਂ ਸਾਨੂੰ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ‘ਤੇ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਵੀ ਨਕਾਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਲਈ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਤੀਤ ਦੀਆਂ ਯਾਦਾਂ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਵੁਕ ਹੋਣ ਵਿਰੁੱਧ ਚਿਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਂਤੀ ਵਾਪਸ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਤੀਤ ਨੂੰ ਰੋਮਾਂਟਿਕ ਬਣਾ ਕੇ ਪੇਸ਼ ਕਰਨਾ ਆਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸਾਲ ਹੰਢਾਏ ਹਨ, ਉਹ ਉਸ ਡਰ, ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ ਅਤੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੀ ਹਿੰਸਾ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਦੇ ਹਨ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਫ਼ਿਲਮ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਬਹਿਸ ਸੂਬੇ ਦੀਆਂ ਵਧੇਰੇ ਜ਼ਰੂਰੀ ਲੋੜਾਂ ਤੋਂ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਭਟਕਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਬਿੱਟੂ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਪੰਜਾਬ ਦਾ ਭਵਿੱਖ ਨੌਕਰੀਆਂ, ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਥਿਰਤਾ ‘ਤੇ ਬਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਕਿ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਖਮਾਂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਕੁਰੇਦਣ ‘ਤੇ।” ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ, “ਅਸੀਂ ਇਤਿਹਾਸ ‘ਤੇ ਬਹਿਸ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ, ਪਰ ਸਾਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਹਿੰਸਾ ਦੀ ਮਹਿਮਾ (glorify) ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ। ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਅਸਲ ਜਿੱਤ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਲੋਕਤੰਤਰ ਦੀ ਵਾਪਸੀ ਸੀ।”