ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ- ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਤਾਪਮਾਨ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੀ ਮੌਸਮੀ ਤਬਦੀਲੀ ਅਲ ਨੀਨੋ (El Nino) ਕਾਰਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਵਧਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਸੈਂਟਰ ਫਾਰ ਰਿਸਰਚ ਔਨ ਐਨਰਜੀ ਐਂਡ ਕਲੀਨ ਏਅਰ’ (CREA) ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮੁਤਾਬਕ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਅਸਰ ਕਾਰਨ ਇੱਕ ਸਾਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਲਗਪਗ 18 ਟੈਰਾਵਾਟ-ਘੰਟਾ (TWh) ਵਾਧੂ ਕੋਲਾ ਬਾਲਣ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਲ ਨੀਨੋ ਕਾਰਨ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾ ਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਅਤੇ ਮੀਂਹ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਵੇਗੀ ਜਿਸ ਨਾਲ ਪਵਨ ਊਰਜਾ (ਟਰਬਾਈਨਾਂ) ਅਤੇ ਹਾਈਡ੍ਰੋਪਾਵਰ (ਪਾਣੀ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ) ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਝਟਕਾ ਲੱਗੇਗਾ ਸਗੋਂ ਵਧਦੇ ਤਾਪਮਾਨ ਕਾਰਨ ਏਅਰ ਕੰਡੀਸ਼ਨਰਾਂ (AC) ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਬਹੁਤ ਵਧ ਜਾਵੇਗੀ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗਰਮੀ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਉਣ ਲਈ ਵਧਣ ਵਾਲੀ ਇਹ ਵਾਧੂ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ 10 ਟੈਰਾਵਾਟ-ਘੰਟਾ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਦਿੱਲੀ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀ ਪੂਰੇ ਸਾਲ ਦੀ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਖਪਤ ਦੇ ਚੌਥੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ।
ਰਿਕਾਰਡ ਤੋੜ ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਗਰਿੱਡ ‘ਤੇ ਵਧਦਾ ਦਬਾਅ- ਸੀਆਰਈਏ (CREA) ਦੇ ਡਾਇਰੈਕਟਰ ਨੰਦੀਕੇਸ਼ ਸ਼ਿਵਲਿੰਗਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੇ ਹੁਣੇ ਹੀ ਅਤਿ ਦੀ ਲੂ (ਹੀਟਵੇਵ) ਅਤੇ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਗਰਮ ਗਰਮੀ ਦੇ ਸੀਜ਼ਨ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ 270 ਗੀਗਾਵਾਟ (GW) ਦੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਇੱਕ ‘ਸੁਪਰ ਅਲ ਨੀਨੋ’ ਇਸ ਚੁਣੌਤੀ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵਧਾ ਦੇਵੇਗਾ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਬਿਜਲੀ ਦੇ ਗਰਿੱਡ ‘ਤੇ ਦਬਾਅ ਵਧੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਪਾਣੀ ਦੀ ਕਿੱਲਤ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਸੈਕਟਰ ਦੀਆਂ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਵੀ ਵਧਣਗੀਆਂ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਾਲ 2030 ਤੱਕ 500 ਗੀਗਾਵਾਟ ਨਾਨ-ਫਾਸਿਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਦੇ ਆਪਣੇ ਟੀਚੇ ‘ਤੇ ਕਾਇਮ ਰਹਿਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀ ਸਟੋਰੇਜ ਤੇ ਗਰਿੱਡ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਨ ਦੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ੀ ਲਿਆਉਣੀ ਪਵੇਗੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਵਧਦੀ ਮੰਗ ਨੂੰ ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਊਰਜਾ ਰਾਹੀਂ ਕਿਫਾਇਤੀ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ ਕਿਉਂਕਿ ਅਲ ਨੀਨੋ ਹਰ ਦੋ ਤੋਂ ਸੱਤ ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਭਾਰਤ ਆਪਣੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ (ਸੋਲਰ) ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਸਟੋਰੇਜ ਦੇ ਟੀਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਿੰਨੀ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਬਿਜਲੀ ਸਪਲਾਈ ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਲ ਨੀਨੋ ਦਾ ਅਸਰ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਜਿੰਨੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੋਲਰ ਪੈਨਲ ਅਤੇ ਬੈਟਰੀਆਂ ਲਗਾਏਗਾ, ਓਨਾ ਹੀ ਉਹ ਅਜਿਹੇ ਖ਼ਰਾਬ ਮੌਸਮ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵਾਂ ਤੋਂ ਆਪਣੇ ਬਿਜਲੀ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰੱਖ ਸਕੇਗਾ।
ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਅਤੇ ਕੋਲੇ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ- ਭਾਰਤ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ 44.6 ਗੀਗਾਵਾਟ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਜੋੜਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਕਿ ਉਸ ਤੋਂ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਲਗਭਗ ਦੁੱਗਣੀ ਹੈ। ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਸਾਲ 2025 ਵਿੱਚ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ ਬਿਜਲੀ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਵਾਧਾ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਪਰ ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਕੋਲੇ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੀ ਬਿਜਲੀ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਆਈ ਅਤੇ ਨਵਿਆਉਣਯੋਗ ਊਰਜਾ (ਰੀਨਿਊਏਬਲ ਐਨਰਜੀ) ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 22 ਫੀਸਦੀ ਵਧਿਆ। ਇਹ ਰੁਝਾਨ ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਵੀ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਜਨਵਰੀ ਤੋਂ ਮਈ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਦੌਰਾਨ, ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਮੰਗ ਰਿਕਾਰਡ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਪਹੁੰਚਣ ਅਤੇ ਸੌਰ ਊਰਜਾ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਇੱਕ ਤਿਹਾਈ ਦਾ ਉਛਾਲ ਆਉਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਥਰਮਲ (ਕੋਲਾ ਆਧਾਰਿਤ) ਬਿਜਲੀ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ 2024 ਦੇ ਪੱਧਰ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਸੰਸਥਾ (CREA) ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਅਲ ਨੀਨੋ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਕਾਰਨ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕੋਲਾ ਬਾਲਣ ਦੀ ਨੌਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਇਸ ਦਾ ਭਾਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਮਾੜਾ ਅਸਰ ਪਵੇਗਾ। ਕੋਲੇ ਦੀ ਵਧੇਰੇ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਜ਼ਹਿਰੀਲਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਵਧਣਾ ਅਤੇ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਅੱਤ ਦੀ ਗਰਮੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਜੀਵਨ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।