ਦਿੱਲੀ ‘ਚ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਆਏ ਸਾਹਮਣੇ; ਜਾਣੋ ਕਿੰਨੀ ਹੋਈ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਉਡੀਕੀ ਜਾ ਰਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ 16ਵੀਂ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ (Census) ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦਾ ਕੰਮ ਸਫ਼ਲਤਾਪੂਰਵਕ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ, ਜਿਸ ਨੂੰ ‘ਘਰਾਂ ਦੀ ਸੂਚੀਕਰਨ’ (House-listing Operations) ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਦੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਅਤੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੰਕੜੇ ਜਾਰੀ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਵਿੱਚ ਪਿਛਲੇ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੌਰਾਨ ਵੱਡਾ ਉਛਾਲ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਹੈ।

2.3 ਕਰੋੜ ਦੇ ਪਾਰ ਪਹੁੰਚੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਜਨਗਣਨਾ ਵਿਭਾਗ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਗਏ ਆਰਜ਼ੀ (Provisional) ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ:

• ਕੁੱਲ ਆਬਾਦੀ: ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਸ ਵੇਲੇ ਲਗਭਗ 2.3 ਕਰੋੜ (23 ਮਿਲੀਅਨ) ਲੋਕ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਸਾਲ 2011 ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਆਬਾਦੀ ਲਗਭਗ 1.68 ਕਰੋੜ ਸੀ।

• ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ: ਦਿੱਲੀ ਦੇ 13 ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਸਰਵੇਖਣ ਦੌਰਾਨ ਕੁੱਲ 76 ਲੱਖ ਦੇ ਕਰੀਬ ਮਕਾਨ/ਇਮਾਰਤਾਂ ਦਰਜ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ 55 ਲੱਖ ਪਰਿਵਾਰ (Households) ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ।

• ਡਿਜੀਟਲ ਸਵੈ-ਗਣਨਾ: ਇਸ ਵਾਰ ਦੀ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਡਿਜੀਟਲ ਐਪਸ ਰਾਹੀਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਲਗਭਗ 3% ਪਰਿਵਾਰਾਂ (1.66 ਲੱਖ) ਨੇ ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਰਾਹੀਂ ਖ਼ੁਦ ਆਪਣੀ ਜਾਣਕਾਰੀ (Self-enumeration) ਦਰਜ ਕਰਵਾਈ ਹੈ।

ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਇਲਾਕਾ- ਨਵੇਂ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਬਾਦੀ ਦਾ ਬੋਝ ਕਾਫ਼ੀ ਬਦਲ ਗਿਆ ਹੈ: ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਦਿੱਲੀ (North East Delhi): ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਸੰਘਣੀ ਆਬਾਦੀ ਵਾਲਾ ਖੇਤਰ ਬਣ ਕੇ ਉੱਭਰਿਆ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ ਲਗਭਗ 28.7 ਲੱਖ ਲੋਕ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੱਖਣੀ-ਪੱਛਮੀ ਦਿੱਲੀ (South West Delhi): ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਅਤੇ ਮਕਾਨਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਹੈ, ਜਿੱਥੇ 6.2 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਪਰਿਵਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ (New Delhi): ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਖੇਤਰ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਘੱਟ, ਯਾਨੀ ਮਹਿਜ਼ 2.4 ਲੱਖ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਨੋਟ: 2011 ਵਿੱਚ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ 9 ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਸਨ, ਜੋ ਹੁਣ ਵਧ ਕੇ 13 ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਪੁਰਾਣੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਿਆਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਤੁਲਨਾ ਕਰਨਾ ਸੰਭਵ ਨਹੀਂ ਹੈ।

ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੋਵੇਗੀ ਜਾਤ ਅਤੇ ਹੋਰ ਵੇਰਵੇ- ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਅਜੇ ਮਰਦਮਸ਼ੁਮਾਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਮਕਾਨਾਂ, ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।ਇਸ ਦਾ ਦੂਜਾ ਪੜਾਅ (Population Enumeration) ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਫਰਵਰੀ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗਾ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਹਰੇਕ ਨਾਗਰਿਕ ਦੀ ਉਮਰ, ਧਰਮ, ਭਾਸ਼ਾ, ਸਿੱਖਿਆ, ਕੰਮ-ਧੰਦੇ ਅਤੇ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਜਾਤੀ ਅਧਾਰਤ ਅੰਕੜੇ (Caste Census) ਵੀ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਦੂਜੇ ਪੜਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਅੰਤਿਮ ਅਤੇ ਪੱਕੇ ਅੰਕੜੇ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਣਗੇ।

ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਲਈ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਕਿਉਂ ਹਨ ਅਹਿਮ?

ਲਗਭਗ 15 ਸਾਲਾਂ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਦਿੱਲੀ ਸਰਕਾਰ ਅਤੇ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਲਈ ਬੇਹੱਦ ਅਹਿਮ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਰਾਜਧਾਨੀ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ, ਪਾਣੀ, ਸੜਕਾਂ, ਮੈਟਰੋ, ਨਵੇਂ ਫਲਾਈਓਵਰਾਂ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਨ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਰਗੀਆਂ ਬੁਨਿਆਦੀ ਸਹੂਲਤਾਂ ਦਾ ਖਾਕਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਮਦਦ ਮਿਲੇਗੀ।